Sierpień obfitować będzie w trzy niecodzienne zjawiska astronomiczne. Listę otwierać będzie częściowe zaćmienie Słońca widoczne 12.08 tuż przed jego zachodem, a zaraz po zachodzie z nieba zaczną "spadać gwiazdy". Na ostatnie ciekawe zjawisko tego miesiąca będziemy musieli poczekać do nocy z 27 na 28 sierpnia, kiedy to Księżyc skryje się w cieniu Ziemi. Ale od początku...

Częściowe zaćmienie Słońca.

O zaćmieniu.

UWAGA!!! NIEODPOWIEDNIO PROWADZONE OBSERWACJE SŁOŃCA TO PEWNA UTRATA WZROKU!!! NIGDY NIE PATRZ BEZPOŚRENIO, ANI NIE KIERUJ NIEZABEZPIECZONEGO SPRZĘTU OPTYCZNEGO W STRONĘ SŁOŃCA!!!

12 sierpnia w Grenlandii, Islandii i Hiszpani będzie widoczne zjawisko całkowitego zaćmienia Słońca. Tuż przed zachodem, kiedy nasza Dzienna Gwiazda będzie jeszcze około 10 stopni nad horyzontem, północna Hiszpania doświadczy przedwczesnej ciemności. Im dalej na południe Hiszpanii, tym Słońce będzie niżej nad horyzontem w momencie całkowitego zaćmienia.  A w Polsce na chwilę przed zachodem Słońca będziemy mogli obserwować zjawisko częściowego zaćmienia Słońca. Będzie ono dość niesamowite, ze względu na dość dużą magnitudę jak również fakt, że faza maksymalna zaćmienia będzie miała miejsce tuż nad horyzontem. Dla fotografujących będzie to gratka, ponieważ niskie położenie Słońca pozwoli na uwiecznienie zjawiska na tle interesującego obiektu. W południowo-wschodniej Polsce (Przemyśl) zakryte będzie 50% Słońca, w centralnej (Łódź) około 83%, a w północno-zachodniej (Szczecin) 84%. Na Lubomirze możemy spodziewać się około 64% zakrycia tarczy słonecznej przez Księżyc. Poniższe zdjęcie z programu Stellarium przedstawia widok zaćmienia z Lubomira.

Bazując na danych z serwisu timeanddate.com można określić czasy zjawiska dla Obserwatorium. I tak: 

• zaćmienie częściowe rozpocznie się o godzinie 19:18
• maksymalna faza nastąpi o godzinie 19:56
• zachód Słońca nastąpi o godzinie 20:03

Zaćmienie nie będzie widoczne z Lubomira ze względu na otaczający nas las. Zachęcamy jednak do wybrania się na spacer w miejsce, w którym zachodni horyzont jest zupełnie odsłonięty. Najlepszym miejscem będzie szczyt okolicznej góry, lub duży płaski teren. 

Będzie to drugie i ostatnie zaćmienie Słońca w tym roku i jedyne widoczne jako częściowe w Polsce. Na następne zaćmienie częściowe widoczne z Polski będziemy musieli poczekać rok, do 2 sierpnia 2027. Tym bardziej warto poświęcić chwilę i spróbować zobaczyć to zjawisko na własne oczy. Zaćmienie należy do 126 cyklu saros i jest to 48 z 72 zaćmień jakie w tym cyklu wystąpią. Maksymalna długość całkowitego zaćmienia to tylko 2 minuty i 18 sekund.

Jak bezpiecznie obserwować Słońce?

Słońce jest najbardziej niebezpiecznym obiektem astronomicznym do obserwacji. Nigdy, ale to nigdy nie powinno się obserwować naszej gwiazdy nawet nieuzbrojonym okiem. Nie wolno także kierować w stronę Słońca nieprzygotowanego i niezabezpieczonego instrumentu optycznego (lornetka, teleskop, itp.). Niepoprawnie prowadzone obserwacje Słońca to pewna śmierć dla naszego oka.

Jak zatem obserwować Słońce, aby było bezpiecznie i przyjemnie? Najprościej, a zarazem stuprocentowo bezpiecznie, można zaopatrzyć się w specjalne okulary do obserwacji Słońca lub filtr słoneczny, specjalną folię, którą możemy oprawić na własny użytek. Taki sam filtr można użyć do zabezpieczenia aparatu fotograficznego, gdyby ktoś chciał uwiecznić zjawisko. Może to być także szkło z maski spawalniczej, która nie przepuszcza promieniowania UV i IR. Pamiętajmy jednak, że zerkanie na Słońce przez taki "przyrząd" nie jest komfortowe, często daje bardzo zniekształcony obraz Słońca i może doprowadzić do wypadku - skrajnie do utraty wzroku. 

Dużo łatwiej i lepiej prowadzić obserwacje Słońca lornetką, czy lunetą w metodzie projekcji obrazu. Lornetkę, lub niewielką lunetę wystarczy umieścić na statywie a następnie skierować obraz na białą kartkę znajdującą się na podpórce za naszym instrumentem. Ostatnim krokiem jest wyostrzenie obrazu. Warto też umieścić niewielką przesłonę blisko obiektywu zasłaniającą bezpośrednie światło dochodzące od Słońca. Pamiętajmy, aby pozycję lornetki czy lunety ustalać za pomocą cienia jaki rzuca obiektyw: im mniejszy cień, tym bliżej celu jesteśmy. Nigdy nie wolno ustawiać lornetki, czy lunety patrząc przez nią! 

Fot. Obserwacje Słońca metodą projekcji (źr. DeltaOptical)

Peseidy 

O Perseidach

Perseidy to jeden z najbardziej regularnych i aktywnych rojów meteorów. Meteory potocznie zwane są "spadającymi gwiazdami", choć tak naprawdę są drobnymi okruszkami skalnymi (od 0.001 nawet do kilku milimetrów) pozostawionymi przez kometę w chwili zbliżania się do Słońca. Okruszki te przecinając orbitę ziemską, wpadają w atmosferę naszej planety z ogromną prędkością powodując świecenie zjonizowanych w atmosferze cząstek. Zjawisko to tworzy efekt "spadających gwiazd".

Choć Perseidy są znane już od ponad 2000 lat, to dopiero w 1862 roku astronomowie zaobserwowali po raz pierwszy kometę Swift-Tuttle, która jest odpowiedzialna za powstanie tego roju. Okres obiegu tej komety wokół Słońca wynosi 133 lata. Okruchy skalne pozostawione przez tę kometę przecinają orbitę Ziemi od 17 lipca do 14 sierpnia, z maksimum pomiędzy 10 a 14 sierpnia. W momencie maksimum możemy obserwować nawet powyżej 60 zjawisk na godzinę.

Rój swoją nazwę zawdzięcza gwiazdozbiorowi Perseusza, gdzie znajduje się jego radiant*. Jak go odnaleźć pokazuje poniższa mapka, przedstawiająca widok nieba w okresie maksimum.

Jak obserwować Perseidy?

Perseidy, jak i każdy inny rój meteorów, nie wymaga specjalnego sprzętu obserwacyjnego. Najlepiej obserwuje się "spadające gwiazdy" nieuzbrojonym okiem leżąc wygodnie na leżaku plażowym, materacu, itp.. Konieczne jest, aby punkt obserwacyjny znajdował się na otwartej przestrzeni. Nie warto obserwować okolic radiantu - najlepsze efekty dają obserwacje nieba oddalonego około 90 stopni od niego. W przypadku Perseid może to być kierunek południowo-zachodni od zenitu aż po horyzont. Trzeba też mieć cierpliwość i szczęście w prowadzeniu obserwacji - meteory lubią być kapryśne...

Perseidy da się także obserwować fotograficznie, choć tutaj musimy dysponować już nie lada sprzętem. Aparat powinien być dobrej klasy lustrzanką lub bezlusterkowcem. Powinien pozwolić uzyskiwać niezaszumione zdjęcia przy bardzo dużych czułościach (3200-6400 ISO), mieć możliwość ustawienia czasu ekspozycji na kilkanaście/kilkadziesiąt sekund i bardzo jasny obiektyw z krótką ogniskową. Pomimo, że meteory przelatujące przez niebo wydają nam się jasne, to dla aparatu mogą być za ciemne, aby wywołać efekt na matrycy. Aparat powinien być ustawiony na stabilnym statywie umożliwiającym uzyskiwanie nieporuszonych obrazów.

Częściowe zaćmienie Księżyca.

O zaćmieniu.

W nocy z 27 na 28 sierpnia dojdzie do drugiego niecodziennego zjawiska w tym miesiącu. Po raz drugi głównym bohaterem będzie Księżyc, który tym razem częściowo schowa się w cieniu Ziemi. Będziemy mogli obserwować zjawisko częściowego zaćmienia Księżyca. Jest to drugie i ostatnie zaćmienie Księżyca obserwowane w tym roku (pierwsze było niewidoczne z terenów Polski). Następne zaćmienie Srebrnego Globu będzie miało miejsce pod koniec sierpnia 2026 roku i będzie to zaćmienie częściowe. W Polsce zaćmienie będzie praktycznie bardzo trudne do obserwacji. Maksimum zaćmienia przypadnie w momencie zachodu Księżyca. Kolejne, tym razem całkowite, nastąpi dopiero w grudniu 2028 r. Tym bardziej warto wstać nieco wcześniej i spróbować odszukać zaćmiony Księżyc.

Sierpniowe zjawisko będzie całkowicie widoczne z obu Ameryk. W Europie będzie widoczne przy zachodzie Księżyca, bardzo nisko nad horyzontem. Dodatkowo maksymalna faza będzie miała miejsce praktycznie w momencie wschodu Słońca, zatem w bardzo niekorzystnych warunkach. We wschodniej Polsce wielkość zaćmienia wyniesie jedynie 0.73 w okolicach Lubomira 0.86, a na zachodzie Polski 0.9. W okolicach Lubomira faza maksymalna nastąpi gdy Księżyc będzie na horyzoncie. Poniższe zdjęcie przedstawia symulację zjawiska z Lubomira (źr. Stellarium).

Jak obserwować zaćmienie?

Bardzo prosto. Potrzebujemy takiego samego miejsca jak w przypadku zaćmienia Słońca, ponieważ zjawiska te wystąpią niemalże w identycznym miejscu na niebie. Do obserwacji nie potrzebujemy specjalistycznych przyrządów. Zaćmiony Księżyc można będzie zaobserwować gołym okiem, a użycie niewielkiej lornetki zwiększy przyjemność z oglądania zaćmionego Księżyca. Możemy także pokusić się o zrobienie zdjęcia zjawiska. 

Fotografia zaćmionego Księżyca będzie nieco trudniejsza niż w przypadku zaćmienia Słońca. Księżyc będzie na stosunkowo jasnym niebie, więc kontrast będzie bardzo słaby. Dlatego telefony komórkowe (przy użyciu zoomu cyfrowego) raczej się nie przydadzą. Najlepsze będą aparaty lustrzane, bądź bezlusterkowce ze stosunkowo długą ogniskową. Proszę pamiętać, że liniowy rozmiar Księżyca na matrycy będzie miał tylko 9 mm przy zastosowaniu obiektywu o ogniskowej 1 metra. Mały kontrast zjawiska sprawi, że lepsze obrazy uzyskamy obiektywami z większymi ogniskowymi.